Een rustige, wetenschappelijk gefundeerde verkenning van verslaving, trauma en herstel.
Gebaseerd op het werk van Gabor Maté, arts en expert op het gebied van verslaving, trauma en mentale gezondheid.
Gabor Maté legt uit hoe onverwerkt trauma kan bijdragen aan verslaving en benadrukt dat mensen met verslaving beter geholpen kunnen worden door begrip en steun. Maté gelooft dat een compassievolle benadering, gericht op het herstellen van verbinding, de sleutel is tot werkelijk herstel.
Veel mensen denken dat verslaving een teken van zwakte is, een gebrek aan wilskracht of iets dat in de genen zit. In werkelijkheid is verslaving vaak een manier om met pijn om te gaan. Het is een reactie op moeilijke gevoelens en een gebrek aan verbinding met jezelf. Mensen die lijden aan een verslaving proberen vaak een leegte op te vullen of pijn te verdoven, omdat ze niet geleerd hebben op een gezonde manier met hun emoties om te gaan.
Verslaving gaat niet alleen over middelen zoals alcohol of drugs. Het kan ook elk gedrag zijn dat iemand tijdelijk een goed gevoel geeft, maar op de lange termijn problemen veroorzaakt.
Verslaving gaat niet alleen over middelen zoals alcohol of drugs. Het kan ook elk gedrag zijn dat iemand tijdelijk een goed gevoel geeft, maar op de lange termijn problemen veroorzaakt, zonder dat iemand ermee kan stoppen. Denk aan gokken, overmatig winkelen, smartphonegebruik, eten, sporten of gamen. Het belangrijkste kenmerk van verslaving is dat het op korte termijn opluchting geeft, maar op de lange termijn schade aanricht. Mensen die verslaafd zijn, ervaren vaak negatieve gevolgen in hun relaties, gezondheid, werk en algehele kwaliteit van leven.
Een ander belangrijk aspect van verslaving is dat het niet lukt om te stoppen, ook al is iemand zich bewust van de negatieve gevolgen. Zelfs wanneer mensen weten dat hun gedrag hen schaadt, voelen ze zich gedwongen om ermee door te gaan. Dit komt doordat het verslavende gedrag vaak de enige manier is die ze kennen om te ontsnappen aan emotionele pijn of leegte. Het gevoel van tijdelijk plezier of opluchting dat ze ervaren, is vaak zo krachtig dat het alle negatieve gevolgen op de achtergrond drukt.
Wanneer we nooit hebben geleerd wat troost is, wanneer we het niet hebben ontvangen of niet weten hoe we het kunnen toelaten, zoeken we vaak manieren om onszelf te troosten. Dit kan zich uiten in eten, spullen kopen, verdovende middelen, drank of andere tijdelijke verlichtingen.
Veel mensen denken dat verslaving vooral in de hersenen zit en komt door erfelijke aanleg. Ook wordt vaak gedacht dat verslaving een bewuste keuze is. Maar vaak is verslaving juist een manier om een pijn te verlichten. Mensen met verslaving worden vaak gestraft omdat men denkt dat ze er zelf voor kiezen. In werkelijkheid is verslaving echter een manier om met emotionele pijn en trauma om te gaan. De persoon heeft vaak niet geleerd om op een gezonde manier om te gaan met emoties zoals verdriet, angst of boosheid.
Hoewel genetica een rol kan spelen in de gevoeligheid voor verslaving, is het lang niet de enige factor. De omgeving, persoonlijke ervaringen en vroege ontwikkeling zijn minstens zo belangrijk. Maté benadrukt dat verslaving niet draait om een zwak karakter of een gebrek aan wilskracht, maar eerder een gevolg is van een diepgeworteld probleem waarbij mensen proberen om met innerlijke pijn om te gaan. Het is belangrijk om deze pijn en de onderliggende oorzaak te begrijpen, in plaats van de persoon te veroordelen.
Mensen hebben twee belangrijke behoeften: verbinding met anderen en authenticiteit. Verbinding (gehechtheid) betekent dat we als kind nabijheid en zorg van anderen nodig hebben. Zonder deze zorg kunnen we niet overleven. Authenticiteit betekent dat we trouw blijven aan onszelf en ons eigen gevoel (ons onderbuikgevoel, intuïtie, "wat voel ik bij deze situatie?").
Soms botsen deze twee behoeften. Een kind kan bijvoorbeeld merken dat boos zijn de verbinding met de ouders bedreigt. Om die verbinding te behouden, kiest het kind ervoor zijn boosheid niet te laten zien. Dit kan ervoor zorgen dat het kind steeds minder zijn eigen gevoelens durft te voelen en uiten.
Twee voorbeelden laten dit zien. Klik op de kaartjes.
Het onderdrukken van emoties wordt een automatische reactie, wat later in het leven kan leiden tot problemen zoals depressie, angst en verslaving. Maté legt uit dat deze dynamiek een enorme impact kan hebben op de ontwikkeling van de hersenen, vooral op het gebied van endorfineproductie. Endorfines zijn chemische stoffen in de hersenen die ons helpen ons veilig en verbonden te voelen. Als een kind niet genoeg liefde en zorg ervaart, ontwikkelt het minder van deze stoffen. Hierdoor kan het kind later een sterk verlangen ontwikkelen naar externe middelen, zoals drugs, die hetzelfde gevoel van veiligheid en comfort bieden. Voor iemand die heroïne gebruikt, kan dit voelen als een warme omhelzing, iets wat zij misschien voor het eerst in hun leven ervaren.
Verslaving gaat vaak niet over de stof zelf, zoals alcohol of drugs, maar over de omstandigheden. Een bekend experiment laat dit zien. Ratten werden in een lege kooi gezet met twee flessen water: een met drugs en een zonder. In de lege kooi kozen de ratten bijna altijd voor het drugswater. Maar toen dezelfde ratten in een fijne omgeving werden geplaatst, met speelgoed en andere ratten, kozen ze bijna nooit voor het drugswater. Dit laat zien dat verslaving meer te maken heeft met eenzaamheid en een gebrek aan verbinding dan met de stof zelf.
In de lege kooi, alleen en zonder prikkels, kozen de ratten bijna altijd voor het drugswater.
Dit idee werd ook bevestigd door onderzoek naar Amerikaanse soldaten die in de Vietnamoorlog heroïne gebruikten. Toen ze terugkwamen in de Verenigde Staten, stopte 95% zonder problemen met het gebruik. Dit laat zien dat als mensen een goede omgeving en steun hebben, de drang naar middelen afneemt. Een ondersteunende sociale omgeving en betekenisvolle relaties zijn cruciaal om verslavingsgedrag te verminderen.
In Portugal is dit idee in de praktijk gebracht. In plaats van mensen te straffen, werd geïnvesteerd in hun re-integratie in de samenleving. Er werd gezorgd voor werk en sociale steun. Het resultaat was een sterke afname van drugsmisbruik en verslavingsproblemen.
Het belangrijkste idee hier is dat de tegenhanger van verslaving geen soberheid is, maar verbinding. Mensen willen zich van nature binden. Als ze dit niet kunnen in gezonde relaties, zoeken ze verbinding in middelen of destructief gedrag. Daarom is het belangrijk om mensen met verslaving te helpen zich opnieuw te verbinden met anderen en zichzelf.
Trauma is niet alleen de traumatische gebeurtenis zelf, zoals mishandeling of verlies. Het gaat vooral over wat er binnenin iemand gebeurt na zo'n gebeurtenis. Trauma kan ervoor zorgen dat iemand het contact met zijn emoties en lichaam verliest. Dit kan leiden tot een negatieve kijk op zichzelf en anderen. Verslaving is dan een manier om met deze pijn om te gaan. Het is een manier om tijdelijk te ontsnappen aan gevoelens van leegte, pijn en isolatie.
Volgens Maté leidt trauma tot een verstoorde verbinding met het eigen lichaam en emoties. Dit betekent dat mensen vaak niet meer goed aanvoelen wat ze nodig hebben of waar hun grenzen liggen. Ze raken losgekoppeld van hun eigen innerlijke signalen, waardoor ze kwetsbaarder worden voor verslavend gedrag. Door deze ontkoppeling zijn ze eerder geneigd om een externe bron van verlichting te zoeken, zoals middelen of risicovol gedrag, om de pijn die ze voelen te verzachten. Dit leidt vaak tot een vicieuze cirkel van ontkenning, pijn en afhankelijkheid.
Trauma zorgt er ook voor dat mensen zich afgesloten voelen van hun eigen identiteit. Ze ontwikkelen vaak een negatief zelfbeeld en kunnen het moeilijk vinden om relaties aan te gaan. Hierdoor blijven ze vastzitten in een patroon van isolatie, wat het gebruik van middelen als manier om zich tijdelijk beter te voelen alleen maar versterkt. De gevolgen van trauma zijn diepgaand en beïnvloeden de manier waarop mensen de wereld om zich heen ervaren.
Herstel gaat niet alleen over stoppen met verslavend gedrag, maar vooral over het opnieuw vinden van jezelf. Het woord 'herstel' betekent letterlijk 'iets terugvinden dat verloren is gegaan'. In dit geval is dat de verbinding met jezelf, je emoties en je lichaam. Het opnieuw verbinden met jezelf en anderen is de sleutel tot herstel.
Maté benadrukt dat herstel begint bij herverbinding met het lichaam en het voelen van emoties. Dit betekent dat mensen moeten leren luisteren naar hun eigen innerlijke signalen en deze accepteren. Dit is een proces dat tijd en geduld kost, maar essentieel is voor echt herstel. Daarnaast speelt een veilige en steunende omgeving een grote rol. Een omgeving waarin mensen zich gezien en gehoord voelen, helpt hen om weer contact te maken met hun eigen behoeften en gevoelens.
Een belangrijk aspect van herstel is ook het leren herkennen van triggers en het ontwikkelen van nieuwe, gezonde manieren om hiermee om te gaan. Mensen moeten vaardigheden opbouwen om stress en moeilijke emoties op een constructieve manier te hanteren. Dit kan betekenen dat ze meditatie, ademhalingsoefeningen, lichaamswerk of therapie gebruiken om weer contact te maken met hun lichaam en emoties.
De focus bij verslaving moet verschuiven van schuld en straf naar begrip en compassie. Verslaving is geen teken van zwakte, maar een teken van diepe pijn en een gebrek aan verbinding. Door te werken aan verbinding met onszelf en met anderen, kunnen we echte heling vinden. Dit vraagt om een benadering waarin empathie, begrip en het opnieuw verbinden centraal staan. Het is van groot belang om een omgeving te creëren waarin mensen zich veilig voelen om hun emoties te ervaren en waarin ze de steun krijgen die ze nodig hebben om te herstellen.
Pas wanneer we de mens achter de verslaving zien, kunnen we echt iets veranderen.